Гісторыя канала "Культура"

Дом радыё ў Мінску на Чырвонай, 4

Канал “Культура” з'явіўся ў выніку рэформы, якая ішла ў канцы 2001 года на Беларускім радыё. Тады было прынята рашэнне арганізаваць некалькі спецыялізаваных станцый, якія павінны максімальна ахапіць і задаволіць усю патэнцыяльную аўдыторыю слухачоў. Ідэя канала “Культура” – забяспечыць кантэнтам адукаванага, цікаўнага, духоўна багатага слухача. 1 студзеня 2002 года ў эфіры ўпершыню прагучалі пазыўныя канала “Культура”. Першым дырэктарам стала Кацярына Агеева.

Дырэктар канала "Культура" ў 2002-2016 гг. Кацярына Агеева

Першапачаткова эфір канала складаўся ў асноўным з буйных фондавых матэрыялаў: музычных і літаратурна-мастацкіх твораў. Неўзабаве стала відавочна, што такое радыё не збярэ вялікую аўдыторыю. Да таго ж, паняцце “культура” - значна шырэй, чым аўдыяфонды.

Аналагавы магнітафон. Сёння на ім ідзе "перавод" плёнак у лічбавы фармат

У аснову канцэпцыі новага канала пакладзена ідэя папулярызацыі нацыянальнай культуры ў кантэксце сусветнага культурнага працэсу. Практычна адразу сфармуляваўся дэвіз “Культуры”: “Мы выбіраем вечныя каштоўнасці”. Бадай, толькі канцэпцыя і дэвіз засталіся нязменнымі за больш чым пятнаццаць гадоў вяшчання канала. Астатнія складнікі паняцця “радыёканал” (сетка і працягласць вяшчання, змест і фармат праектаў, калектыў штатных і пазаштатных аўтараў, афармленне) неаднаразова змяняліся, удасканальваліся.

На той час падобных спецыялізаваных радыёканалаў не існавала ў постсавецкім эфіры. Таму канал “Культура” Беларускага радыё першым апрабаваў новыя журналісцкія ідэі, выпрацаваў прынцыпы вёрсткі праграмы, знайшоў сваю стылістыку. Слухачы канала “Культура” – дасведчаныя ў пытаннях гісторыі, літаратуры і мастацтва, таму ў вядучых павінен быць не проста высокі ўзровень эрудыцыі, але глыбокія веды і здольнасць цікава разважаць на абстрактныя тэмы. Інакш слухачы зловяць іх на памылцы ці недакладнасці, а сумныя, без свежых ідэй, гутаркі проста не будуць слухаць.

Супрацоўнікі і знакавыя праекты

Акрамя радыёмэтраў, касцяк калектыву канала “Культура” складаюць прадстаўнікі маладога пакалення журналістаў, музыказнаўцаў, музыкантаў, культуролагаў, філолагаў, якія забяспечваюць самую дінамічную і “жывую” частку эфіру канала. Менавіта моладзь была арганізатарам самай дынамічнай і крэатыўнай часткі эфіру: Святлана Колмак, Наталля Драздова, Юлія Церахава, да якіх неўзабаве далучыліся Уладзімір Трапянок, Таццяна Гулевіч, Віктар Кісцень, Іна Наркевіч і Вольга Антоненкава.

Калектыў другога сезону канала "Культура". Верхні рад: Юлія Церахава, Наталля Драздова, Кацярына Агеева, Іна Наркевіч, Святлана Колмак. Ніжні рад: Наталля Сіротка,
Уладзімір Трапянок, Кацярына Грыцэнка, Вольга Гальпяровіч

Спачатку канал “Культура” вяшчаў 17 гадзін у суткі, большую частку эфіру складалі матэрыялы з фондаў Беларускага радыё. Сёння канал гучыць поўныя суткі. У яго арсенале - сучасныя праекты па самых розных аспектах шматграннага паняцця “культура”. Гэта музычныя праграмы ад класікі да акустычнай музыкі, літаратурна-мастацкія пастаноўкі і чытанні, асветніцка-пазнавальныя праекты, культуралагічныя дыскусіі і гутаркі, аўтарскія публіцыстычныя праграмы, ранішняя двухгадзінная інфармацыйна-музычная праграма “У рытме дня”, забаўляльны абедзенны эфір “У кампаніі з "Культурай” і навіны, якія гучаць у эфіры кожныя дзве гадзіны.

Супрацоўнікі службы навін на канале – самы крэатыўны і мабільны атрад калег, які па прынцыпе ўзаемазамяняльнасці і ўзаемавыручкі забяспечвае ледзь ці не самую важкую частку эфіру. Пачынала арганізоўваць службу навін канала “Культура” Вольга Гальпяровіч, затым яе ўзначальвалі Святлана Колмак і Уладзімір Трапянок. Зараз кіруе аддзелам навін культуры журналіст Вікторыя Грыб.

Уладзімір Трапянок у студыі канала "Культура"

Калектыў канала “Культура” пастаянна папаўняецца маладымі супрацоўнікамі і аўтарамі, якія прыносяць у эфір новыя ідэі, маладую энергію і свежы погляд. Сярод іх - Вольга Груша, Юлія Ішмуратава, Святлана Чыжык, Лія Плотнікава, Валерыя Чарных.

Адна з самых папулярных перадач мінулых гадоў – краязнаўчая праграма “Два кіламетры” (2006–2013). Яе аўтар Наталля Сіротка (Буландо) вандравала па краіне і расказвала пра розныя яе куткі праз прызму ўласнага ўспрымання, якому ўласціва назіральнасць, арыгінальнасць погляду на рэчы і з’явы, патрыятызм.

Наталля Сіротка (Буландо) на запісе праграмы "Два кіламетры". Фота Марыны Бацюковай

Галоўнай каштоўнасцю канала сталі пазаштатныя аўтары і вядучыя з ліку знакавых асоб беларускай культуры. Яны дапамаглі пашырыць тэматыку канала і надалі глыбіні яго аналітычнаму вяшчанню. У пачатку гісторыі канала “Культура” з ім супрацоўнічалі музыказнаўцы Вольга Дадзіёмава і Ірына Мільто, мастак Сяргей Крыштаповіч. Сёння працягваюць супрацоўнічаць мастацтвазнаўцы Надзея Высоцкая і Мікалай Паграноўскі, літаратуразнаўцы Пятро Васючэнка і Аляксандр Гарбачоў, музыкант і шоумэн Сяргей Пукст і іншыя.

Вопытным журналістам, музыказнаўцам, літаратарам, таксама падалася цікавай ідэя новага канала. Яны прапанавалі свае праграмы ў сетку “Культуры”. Некаторыя з іх перажылі некалькі сезонаў і складаюць нязменную аснову, да якой далучаюцца іншыя ідэі і праграмы. Сярод іх аўтарская праграма літаратурнага журналіста Галіны Шаблінскай “Гаспода”. З года ў год яна назірае за сучасным літаратурным працэсам у Беларусі. Праект музыказнаўцы Таццяны Песнякевіч “Гасцінец” знаёміць слухачоў з беларускім фальклорам. У доўгажыхарах таксама, бадай, самыя папулярныя праекты: “Вечары на канапе”, прысвечаныя рэтра-музыцы (вядучая Рэната Патака), і “Літаратурная анталогія” – літаратурныя чытанні выдатных твораў беларускай літаратуры ў выкананні артыстаў тэатра і радыё.

Так паступова, ад сезона да сезона, канал “Культура” стаў тым, чым ён з’яўляецца сёння: стыльным па афармленні, глыбокім па зместе, сучасным па формах падачы матэрыялу. Менавіта такім ён заваяваў сваю слухацкую аўдыторыю, у якой прадстаўнікі розных слаёў насельніцтва краіны: ад паляводаў і рабочых да акадэмікаў і майстроў мастацтваў. Менавіта такі дыяпазон сваіх прыхільнікаў мы збіраем падчас прэзентацый канала. Аб’ядноўвае ўсіх гэтых розных па ўзросце, адукаванасці і жыццёвым вопыце людзей цікавасць да гісторыі і культуры роднай краіны, любоў да высокага мастацкага слова і класічнай музыкі, аналітычны падыход да з’яў і падзей у жыцці, літаратуры і мастацтве. Мы працуем для інтэлектуалаў, якія рады знайсці ў беларускім эфіры аднадумцаў і, разам з тым, стараемся пашыраць кола нашых слухачоў. Так з’явілася ідэя стварыць штодзённы гадзінны праект для дзяцей. Яго распрацоўвала журналіст Таццяна Гулевіч, якая стварыла вельмі дружную і актыўную творчую групу. Так, на “Культуры” з’явіўся праект для дзяцей і пра дзяцей “Мэры Попінс” (сёння - Дасціпныя. Нястомныя. Кемлівыя"). Яго слухачамі і ўдзельнікамі ў першую чаргу сталі актыўныя, захопленыя дзеці, таленавітыя і амбіцыйныя. Ім падабаецца магчымасць расказаць пра свае поспехі ў эфіры.

З цягам часу з’явіліся тэхнічныя магчымасці правядзення прамых трансляцый канцэртаў з розных пляцовак краіны. У калектыў прыйшлі маладыя спецыялісты, якім было цікава працаваць менавіта ў такім рэжыме і якія падключыліся да арганізацыі трансляцый. Так, у прыватнасці, выпускнік Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі Віктар Кісцень разам з ветэранам радыё музыказнаўцай Людмілай Мітаковіч пачыналі забяспечваць усе прамыя трансляцыі беларускай музыкі ў эфіры канала. Лепшыя запісы канал “Культура” таксама накіроўвае ў абменны фонд, арганізаваны Еўрапейскім вяшчальным саюзам, членам якога з’яўляецца Белтэлерадыёкампанія. У сваю чаргу, любы канцэрт з гэтага фонду можна ўзяць для трансляцыі на канале. Так з’явілася праграма “Канцэртная зала”. Такім чынам, з дапамогай канала “Культура” беларускія меламаны ў курсе апошніх музычных падзей свету. Гэтак жа, як і беларускія канцэрты становяцца даступнымі меламанам з усяго свету.

Прамая трансляцыя канцэрта ў Вялікай студыі Дома радыё. Струнная група Сімфанічнага аркестра Белтэлерадыёкампаніі, дырыжор Валерый Сарока. Вядучы Віктар Кісцень

Радыёспектаклі, мастацкія чытанні з фондаў Беларускага радыё трансліраваліся з першых дзён работы канала “Культура”. Паставіць арыгінальныя творы гэтых жанраў не было магчымасці з-за капітальнага рамонту ўсіх гуказапісных студый. Разам з тым, хацелася прапанаваць слухачам новыя творы і новыя трактоўкі. Выйсцем сталі мастацкія чытанні літаратурных твораў у прамым эфіры. У эфіры канала з’явіліся штодзённыя праграмы “Бестселер”, дзе чыталіся творы сусветнай літаратуры, і "Беларуская анталогія”, якая пазней трансфармавалася ў “Літаратурную анталогію”, дзе слухачы ўспамінаюць айчынную класіку і знаёмяцца з новымі творамі беларускай літаратуры.

У фанатэцы Дома радыё Іна Наркевіч і Кацярына Агеева. Фота Марыны Бацюковай

Далёка не ўсе мэтры беларускай сцэны рызыкнулі выконваць літаратурныя творы ў рэжыме анлайн. Аднак многія здолелі адчуць драйв ад працы ў такім рэжыме, сталі нашымі пастаяннымі чытальнікамі і лічаць гэты эфірны вопыт цікавай часткай сваёй прафесійнай біяграфіі. Так, напрыклад, кнігу эсэ Янкі Сіпакова “Зялёны лісток на планеце Зямля” ў прамым эфіры прачытала народная артыстка Беларусі Марыя Захарэвіч, а раман Скота Фіцджэральда “Вялікі Гэтсбі” – артыст Аляксандр Аўчыннікаў. З часам чыткі ў прамым эфіры ўдасканаліліся настолькі, што рэжысёры пачалі аздабляць іх не проста фонавай музыкай, а некалькімі музычнымі тэмамі, якія дапамагалі стварэнню вобраза таго ці іншага героя або настрою ў той ці іншы момант развіцця падзей. Такім чынам чытанні ў прамым эфіры станавіліся ўсё больш дасканалымі і арганічнымі.

Арганічна працягнулі літаратурныя чытанні ў эфіры канала “Культура” аўдыяверсіі рамана Джаан Роўлінг “Гары Потэр і філасофскі камень”, кнігі Януша Корчака “Кароль Мацюсь Першы” і "Кароль Мацюсь на бязлюдным востраве" у перакладах на беларускую мову ў выкананні артыста Аляксандра Аўчынікава і многія іншыя.

Спецпраекты і акцыі

Акрамя радыёэфіру, калектыў канала “Культура” прыдумвае культурныя акцыі. З 2014 года творчая каманда канала “Культура” арганізоўвала канцэрты і творчыя сустрэчы са слухачамі ў горадзе, прызнаным культурнай сталіцай года ці названым цэнтрам важных культурных падзей. Мы пабывалі ў Гродне, Брэсце, Заслаўі, Маладзечне, Полацку.

“Класік-джаз-трыа” пад кіраўніцтвам Таццяны Старчанка ў Брэсцкай абласной філармоніі (2015 год)

Саша Няхай і Вікторыя Эскіна ў Брэсцкай абласной філармоніі (2015 год)

У чэрвені 2016 года канал “Культура” арганізаваў інфармацыйную падтрымку Нацыянальнаму фестывалю беларускай песні і паэзіі ў Маладзечне і вёў прамыя эфіры з месца падзей

Марыя Дуброўская і Віктар Кісцень у мабільнай студыі канала "Культура" ў Маладзечне 

Сацыяльна значныя праекты арганізоўвала былы кіраўнік творчай групы і аўтар праграмы “Мэры Попінс” Таццяна Гулевіч. У 2014 яна прыдумала сумесны Грамадскай арганізацыяй “Беларускі дзіцячы фонд SOS дзіцячая вёска” праект “Усе дзеці таленавітыя”. На працягу двух з паловай месяцаў штотыднёва ў эфіры Таццяна распавядала пра асобна ўзятую сям’ю, дзе гадаваліся дзеці з няпростым лёсам, апантаныя творчасцю. Адначасова з гэтым кожная SOS-сям’я рыхтавала творчы нумар. У фінале ў Міжнародны дзень сям’і Вялікая студыя Дома радыё прымала гасцей з сумесным канцэртам, складзеным з падрыхтаваных творчых нумароў, і выставу дзіцячых малюнкаў і вырабаў.

Аляксандра Грэчка тлумачыць, у якім парадку сем'і будуць выступаць у Вялікай студыі Дома радыё

Дамашняе пячэнне ад SOS-сям'і Іны Паляковай з Мар'інай Горкі, побач з дзяўчынкамі - Таццяна Гулевіч

Праз два гады, у 2016, Таццяна Гулевіч арганізавала праект “Усе дзеці таленавітыя–2” сумесна з Грамадскім аб’яднаннем “Беларуская асацыяцыя дапамогі дзецям-інвалідам і маладым інвалідам”. Фіналам пятнаццаці інтэрв’ю, якія тры месяцы гучалі ў эфіры канала “Культура”, стаў інклюзіўны канцэрт у Міжнародны дзень абароны дзяцей. Творчыя работы для экспазіцыі і выступленні прадставілі як дзеці, якімі апякуецца Грамадскае аб’яднанне “Беларуская асацыяцыя дапамогі дзецям-інвалідам і маладым інвалідам”, так і юныя артысты-прыхільнікі праграмы.

Удзельнікі інклюзіўнага праекта "Усе дзеці таленавітыя - 2"